Meahcástanvuogit

Meahcástanvuogit oaivvildit sihke geavada vugiid, maiguin fuođđoeallit bivdojuvvojit ja goddojuvvojit, ja kultuvrralaččat ja ehtalaččat dohkkehuvvon doaibmavugiid, maidda meahcásteapmi vuođđuduvvá. Meahcástanvugiide gullet:

• Vierut
  • vuojihanbivdu, meahcásteapmi beatnaga vehkiin, gillárat, gielat ja eará bivdovuogit. Daid muddejit dárkilit meahcástanláhka ja -ásahus.
• Buorit geavadagat ja ehtalaš rávvagat
  • fuođđu ja luonddu gudnejahttin, sállaša ávkkástallan, ealli dárbbašmeahttun gillámuša garvin, dorvvolašvuođa vuhtiiváldin ja buriid gaskavuođaid bajásdoallan eará olbmuide.

Meahcásteapmi gullá sámiid árbevirolaš ealáhusaide ja dat lea ain dehálaš sámeservoša kultuvrii ja birgenláhkái. Árbevirolaš ja dálá meahcástanvugiide gullá ovdamearkan rievssatgárdun. Sámiid meahcástanvuogit (vierut) leat čatnasan historjjálaččat luonddubirrajohtui ja birgenláhkái. Meahcástanvuogit leat leamaš searvvušlaččat ja dáhpáhuvvan luonddu eavttuiguin. Teknihkka lei ovttageardánut, ja meahcásteapmi čatnasii nannosit kultuvrralaš geavadagaide ja árbevirolaš dihtui.

Sámi bivdokultuvra vuođđuduvvá ain hálddašuvvon vuohkái (omd. okta meahcásteaddji – okta bohccuide hárjehuvvon beana), boazodoalu vuhtiiváldimii ja sállaša gudnejahtti ávkkástallamii. Meahcásteapmi plánejuvvo nu, ahte boazodoallu vuhtiiváldojuvvo ja bivdojuvvo guovlluin, main dat ii hehtte bohccuid iige servoša borramušsihkkarvuođa. Sálaš gieđahallo nu, ahte dat gudnejahtto ja dat ávkkástallo máŋggabealagit sámi vuogi mielde.

Guovllu olggobealat meahcásteaddjiid joavkobivdin deattuha beaktilvuođa ja dávjá bivdobeatnagiid seammaáigásaš geavaheami. Joavkobivdin sáhttá dagahit duođalaš hehttehusaid ovdamearkan boazodollui (beatnagat, mat eai leat skuvlejuvvon leat beroškeahttá bohccuin, sáhttet vuojihit bohccuid guhkes mátkkiid, guohtuneatnamiid gollan) ja eanalottiide, lasihit ruossalasvuođaid ja heajudit servoša borramušsihkkarvuođa. Dasa lassin liige- ja skievttahis bivdu ja maid berošmeahttunvuohta báikkálaš meahccebivdoguovlluin leat boktán fuola ja negatiivvalaš reakšuvnnaid báikkálaš álbmogis.

Vásttolaš ja ehtalaččat suvdilis mátkeealáhusas meahcástanvuogit heivehuvvojit oktii boazodoaluin ja eará ealáhusaiguin. Bivdobeatnagat leat skuvlejuvvon leat beroškeahttá bohccuin ja dat geavahuvvojit vásttolaččat. Meahcástandorvvolašvuohta ja luonddusuodjaleapmi vuhtiiváldo, ja doaibma nanne sihke ekologalaš suvdilvuođa ja guoddinnávccaid ja kultuvrra bistevašvuođa.