Bigálus

Bigálus (rátkkašeapmi, pygálys, pikalõs, poroerotus) lea boazodoalu guovddáš ja jahkásaččat dáhpáhuvvi bargomuddu, mas bohccot čohkkejuvvojit maiddái viiddes guohtunguovlluin bigálusáiddiide ja šláddjejuvvojit iešguđet dárkkuhusaide. Bigálusat ordnejuvvojit árbevirolaččat čakčat, go dalle bohccot ohcalit lunddolaččat ealuide. Dálkkádatnuppástusa mielde bigálusaid áigi lea vehážiid mielde sirdašuvvamin dálvemánotbajiide. Bigálusas bohccot earuhuvvojit bealjemearkkain, sirrejuvvojit dakkár eallit, mat njuvvojit, ja eallit guđđojuvvon bohccot juhkkojit daid oamasteaddjiide. Bigálus lea dehálaš oassi boazodoalus, mii gullá sámiid árbevirolaš ealáhusaide.

Sámiid ruovttuguovllus bigálus gullá sámekultuvrii ja ealáhusain bargamii. Dat lea siidda ja sogaid searvvušlaš dáhpáhus, mas bajásdoallat sosiálalaš gaskavuođaid ja sirdit árbevirolaš dieđu, omd. sániid ja dáidduid, čuovvovaš buolvvaide. Bigálussii gullá maiddái kultuvrralaš bistevašvuođa ollilvuohta, daningo dat čohkke servoša oktii ja nanne boazodoalu sajádaga ealáhussan ja kulturhápmin. Ealliid buresveadjin lea dehálaš sámi boazodollui ja bohccuin figgat fuolahit gieđahallamin daid fuolalaččat ja ráfálaččat.

Bigálussii laktáseaddji mátkeealáhus lea vejolaš dušše boazoisida ja bigálusaide oassálasti olbmuid lobiin ja dan láhkai, ahte dat ii hehtte barggu njuovžilvuođa, bargodorvvolašvuođa, ealliid buresveadjima iige boazodoalu árbevirolaš geavadagaid. Bigálus ii leat rabas álbmogii almmá kultuvrra hálddašeaddjiid lobi ja fuolalaš ovdaplánema haga. Govvemis ja govaid almmustahttimis galgá soahpat sierra olbmuiguin, geat oidnojit govain, bohccuid oamasteaddjiiguin ja maid gažaldatvuloš bálgosiin (dahje dan ovddasteaddjiin, dego boazoisidiin). Dasa lassin galgá gudnejahttit servoša mearrádusaid das, oažžugo bigálusain govvet ja man oktavuođas govaid sáhttá geavahit.