{"id":2639,"date":"2025-03-24T15:00:38","date_gmt":"2025-03-24T13:00:38","guid":{"rendered":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/?post_type=sanasto&#038;p=2639"},"modified":"2025-11-26T15:41:17","modified_gmt":"2025-11-26T13:41:17","slug":"dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos","status":"publish","type":"sanasto","link":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/","title":{"rendered":"D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus"},"content":{"rendered":"<div class=\"wpb-content-wrapper\"><p>[vc_row row_height_percent=&#8221;0&#8243; overlay_alpha=&#8221;50&#8243; gutter_size=&#8221;3&#8243; column_width_percent=&#8221;100&#8243; shift_y=&#8221;0&#8243; z_index=&#8221;0&#8243; bottom_divider=&#8221;pyramids&#8221; uncode_shortcode_id=&#8221;494265&#8243;][vc_column column_width_percent=&#8221;100&#8243; gutter_size=&#8221;3&#8243; overlay_alpha=&#8221;50&#8243; shift_x=&#8221;0&#8243; shift_y=&#8221;0&#8243; shift_y_down=&#8221;0&#8243; z_index=&#8221;0&#8243; medium_width=&#8221;0&#8243; mobile_visibility=&#8221;yes&#8221; mobile_width=&#8221;0&#8243; width=&#8221;1\/4&#8243; uncode_shortcode_id=&#8221;184376&#8243;][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/2&#8243;][vc_custom_heading auto_text=&#8221;yes&#8221; desktop_visibility=&#8221;yes&#8221; medium_visibility=&#8221;yes&#8221; uncode_shortcode_id=&#8221;193470&#8243;]Page Title[\/vc_custom_heading][vc_column_text uncode_shortcode_id=&#8221;100051&#8243;]D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus d\u00e1rkkuha d\u00e1b\u00e1la\u010d\u010dat olbmo doaimmas boahtti, guhkes \u00e1igegaskkas d\u00e1hp\u00e1huvvi d\u00e1lkk\u00e1daga nupp\u00e1stuvvama. Dat boaht\u00e1 erenom\u00e1\u017eit \u0161addovisteg\u00e1said luoittuid lass\u00e1neamis ja boaht\u00e1 ovdan earret ear\u00e1 gaskaliekkasvuo\u0111a loktaneami, garrad\u00e1lkkiid lass\u00e1neami ja maid jagi\u00e1iggiid molsa\u0161uddama hehttehusaid bokte.<\/p>\n<p>\u00c1rktala\u0161 guovlluin d\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus ovd\u00e1na m\u00e1\u014bggageard\u00e1sa\u0161 leavttuin go veardida ear\u00e1 sajiide eanasp\u00e1ppas \u2013 b\u00e1ikkuid juobe njealjegeard\u00e1sa\u010d\u010dat. D\u00e1t dagaha earret ear\u00e1 d\u00e1lkki jo\u0111\u00e1nis molsa\u0161uddamiid, muohttagii \u0161addi heajos gerddiid, lass\u00e1nan arvviid ja muhttiid ja maid meahccebuollimiid riskka.<\/p>\n<p>Mihkkige ekosystemas dahje luonddu birrajo\u0111us ii b\u00e1ze d\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stusa olggobeall\u00e1i. D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stusa v\u00e1ikkuhusat \u010duhcet ee. s\u00e1mekultuvrra d\u00e1fus erenom\u00e1\u0161 deh\u00e1la\u0161 dahkkiide, dego jahkodatjohtui, luonddus johtimii, nj\u00e1lmm\u00e1la\u0161 \u00e1rbevirola\u0161 dihtui (<em>\u00e4rbivu\u00e1v\u00e1l\u00e2\u0161 ti\u00e4tu, \u00e4<\/em><em>\u02b9<\/em><em>rbbvu\u00f5\u0111la\u017e te\u00e2tt, perinteinen tieto<\/em>) ja \u00e1rbevirola\u0161 eal\u00e1husaide (ee. boazodollui ja guollebivdui). Nupp\u00e1stuvvi luonddudilit heajudit guohtunvejola\u0161vuo\u0111aid, guollen\u00e1liid ja dorvvola\u0161 geinnodagaid, nu ahte dorvvohuhttet kultuvrrala\u0161 bisteva\u0161vuo\u0111a ja ehtala\u010d\u010dat suvdilis s\u00e1mem\u00e1tkeeal\u00e1husa eavttuid.<\/p>\n<p>ON:id d\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stusa guoski r\u00e1pmasoahpamu\u0161a (UNFCCC) mero\u0161tallama mielde d\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stusain oaivvilduvvojit eanasp\u00e1ppa d\u00e1lkk\u00e1daga nupp\u00e1stusat, mat bohtet njuolga dahje eahpenjuolga olbmo doaimmas ja mat nupp\u00e1stahttet \u00e1ibmogearddi \u010doahku ja daid s\u00e1htt\u00e1 lunddola\u0161 d\u00e1lkk\u00e1daga nupp\u00e1stusaid lassin \u00e1icat dakk\u00e1r \u00e1igodagain, mat leat dohk\u00e1la\u010d\u010dat veard\u00e1dallamii.<\/p>\n<p>R\u00e1\u0111\u0111ehusaid gaskasa\u0161 d\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stuspanela IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) mielde d\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus oaivvilda nupp\u00e1stusa d\u00e1lkk\u00e1daga dilis, man s\u00e1htt\u00e1 \u00e1icat ovdamearkan statistihkala\u0161 metodaiguin d\u00e1lkk\u00e1daga gaska\u00e1rvvu ja\/dahje molsa\u0161uddama nupp\u00e1stusain, ja mii joatka\u0161uvv\u00e1 guhk\u00e1 d\u00e1b\u00e1la\u010d\u010dat logiidjagiid dahje guhkit \u00e1igge. Nupp\u00e1stusa s\u00e1httet dagahit lunddola\u0161 siskk\u00e1ldas proseassat, olgguldas b\u00e1kkut (dego beaivv\u00e1\u017ea aktiivvala\u0161vuo\u0111a molsa\u0161uddamat dahje dollav\u00e1rreruossumat) dahje olbmo dagahan, guhkes \u00e1ig\u00e1sa\u0161 nupp\u00e1stusat \u00e1ibmogearddi \u010doahkus dahje eanageavaheamis.<\/p>\n<p>D\u00e1lkk\u00e1datl\u00e1ga (423\/2022) mielde st\u00e1hta eisev\u00e1lddiid bargun lea r\u00e1ddjet d\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stusa ja ovddidit dasa vuog\u00e1iduvvama, erenom\u00e1\u017eit dan l\u00e1hkai, ahte vuhtiiv\u00e1ldit eami\u00e1lbmogiid, dego s\u00e1miid vuoigatvuo\u0111aid ja oass\u00e1lastinvejola\u0161vuo\u0111aid ja gudnejahttit daid.[\/vc_column_text][vc_row_inner][vc_column_inner column_width_percent=&#8221;100&#8243; gutter_size=&#8221;3&#8243; back_color=&#8221;color-xsdn&#8221; overlay_alpha=&#8221;50&#8243; radius=&#8221;std&#8221; shadow=&#8221;xs&#8221; shift_x=&#8221;0&#8243; shift_y=&#8221;0&#8243; shift_y_down=&#8221;0&#8243; z_index=&#8221;0&#8243; medium_width=&#8221;0&#8243; mobile_width=&#8221;0&#8243; width=&#8221;1\/1&#8243; uncode_shortcode_id=&#8221;113858&#8243; back_color_type=&#8221;uncode-palette&#8221;][vc_column_text uncode_shortcode_id=&#8221;182787&#8243;]<\/p>\n<h3>Geah\u010da maidd\u00e1i<\/h3>\n<p><a href=\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/arktalas-biras-arktinen-ymparisto\/\">\u00e1rktala\u0161 biras<\/a>, <a href=\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/guodohanraffi-laidunrauha\/\">guo\u0111ohanr\u00e1ffi<\/a>, <a href=\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/beatnagiid-doallan-gitta-koirien-kiinnipito\/\">beatnagiid doallan gitta<\/a>[\/vc_column_text][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/4&#8243;][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[vc_row row_height_percent=&#8221;0&#8243; overlay_alpha=&#8221;50&#8243; gutter_size=&#8221;3&#8243; column_width_percent=&#8221;100&#8243; shift_y=&#8221;0&#8243; z_index=&#8221;0&#8243; bottom_divider=&#8221;pyramids&#8221; uncode_shortcode_id=&#8221;494265&#8243;][vc_column column_width_percent=&#8221;100&#8243; gutter_size=&#8221;3&#8243; overlay_alpha=&#8221;50&#8243; shift_x=&#8221;0&#8243; shift_y=&#8221;0&#8243; shift_y_down=&#8221;0&#8243; z_index=&#8221;0&#8243; medium_width=&#8221;0&#8243; mobile_visibility=&#8221;yes&#8221; mobile_width=&#8221;0&#8243; width=&#8221;1\/4&#8243; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"template":"","meta":[],"categories":[158],"class_list":["post-2639","sanasto","type-sanasto","status-publish","hentry","category-d-se"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus - Saamelaismatkailu<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"se_NO\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus - Saamelaismatkailu\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[vc_row row_height_percent=&#8221;0&#8243; overlay_alpha=&#8221;50&#8243; gutter_size=&#8221;3&#8243; column_width_percent=&#8221;100&#8243; shift_y=&#8221;0&#8243; z_index=&#8221;0&#8243; bottom_divider=&#8221;pyramids&#8221; uncode_shortcode_id=&#8221;494265&#8243;][vc_column column_width_percent=&#8221;100&#8243; gutter_size=&#8221;3&#8243; overlay_alpha=&#8221;50&#8243; shift_x=&#8221;0&#8243; shift_y=&#8221;0&#8243; shift_y_down=&#8221;0&#8243; z_index=&#8221;0&#8243; medium_width=&#8221;0&#8243; mobile_visibility=&#8221;yes&#8221; mobile_width=&#8221;0&#8243; width=&#8221;1\/4&#8243; [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Saamelaismatkailu\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-11-26T13:41:17+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/\",\"url\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/\",\"name\":\"D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus - Saamelaismatkailu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-03-24T13:00:38+00:00\",\"dateModified\":\"2025-11-26T13:41:17+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"se-NO\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#website\",\"url\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/\",\"name\":\"Saamelaismatkailu\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"se-NO\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#organization\",\"name\":\"Saamelaisk\u00e4r\u00e4j\u00e4t\",\"url\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"se-NO\",\"@id\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/Samediggilogo_TxtAktiv-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/Samediggilogo_TxtAktiv-1.png\",\"width\":2490,\"height\":1044,\"caption\":\"Saamelaisk\u00e4r\u00e4j\u00e4t\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus - Saamelaismatkailu","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/","og_locale":"se_NO","og_type":"article","og_title":"D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus - Saamelaismatkailu","og_description":"[vc_row row_height_percent=&#8221;0&#8243; overlay_alpha=&#8221;50&#8243; gutter_size=&#8221;3&#8243; column_width_percent=&#8221;100&#8243; shift_y=&#8221;0&#8243; z_index=&#8221;0&#8243; bottom_divider=&#8221;pyramids&#8221; uncode_shortcode_id=&#8221;494265&#8243;][vc_column column_width_percent=&#8221;100&#8243; gutter_size=&#8221;3&#8243; overlay_alpha=&#8221;50&#8243; shift_x=&#8221;0&#8243; shift_y=&#8221;0&#8243; shift_y_down=&#8221;0&#8243; z_index=&#8221;0&#8243; medium_width=&#8221;0&#8243; mobile_visibility=&#8221;yes&#8221; mobile_width=&#8221;0&#8243; width=&#8221;1\/4&#8243; [&hellip;]","og_url":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/","og_site_name":"Saamelaismatkailu","article_modified_time":"2025-11-26T13:41:17+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/","url":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/","name":"D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus - Saamelaismatkailu","isPartOf":{"@id":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#website"},"datePublished":"2025-03-24T13:00:38+00:00","dateModified":"2025-11-26T13:41:17+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/#breadcrumb"},"inLanguage":"se-NO","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/sanasto\/dalkkadatnuppastus-ilmastonmuutos\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"D\u00e1lkk\u00e1datnupp\u00e1stus"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#website","url":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/","name":"Saamelaismatkailu","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"se-NO"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#organization","name":"Saamelaisk\u00e4r\u00e4j\u00e4t","url":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"se-NO","@id":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/Samediggilogo_TxtAktiv-1.png","contentUrl":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/Samediggilogo_TxtAktiv-1.png","width":2490,"height":1044,"caption":"Saamelaisk\u00e4r\u00e4j\u00e4t"},"image":{"@id":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/wp-json\/wp\/v2\/sanasto\/2639","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/wp-json\/wp\/v2\/sanasto"}],"about":[{"href":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/wp-json\/wp\/v2\/types\/sanasto"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2639"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/matkailu.samediggi.fi\/se\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2639"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}